ความก้าวหน้าของการพัฒนาอาหาร Low FODMAP และโภชนาการที่เหมาะสม
ปัจจุบันโรค โรคลำไส้แปรปรวน (Irritable Bowel Syndrome; IBS) ได้รับความสนใจมากขึ้น ซึ่งสะท้อนได้จากจำนวนงานวิจัยและบทความทางวิชาการที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยทางเลือกในปัจจุบันของการจัดการอาการของโรค IBS ที่ได้รับการพิจารณามากขึ้น คือ การรักษาโดยไม่ใช้ยา เช่น การปรับเปลี่ยนอาหารและการรักษาด้านจิตวิทยา ด้วยเหตุนี้ การลดการบริโภคอาหารกลุ่มคาร์โบไฮเดรตย่อยยากและถูกหมักได้ในระบบทางเดินอาหาร หรือที่เรียกว่า FODMAP ซึ่งย่อมาจาก Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides, and Polyols จึงเป็นแนวทางหนึ่งที่ได้รับความสนใจอย่างยิ่งในการบรรเทาอาการเรื้อรังซึ่งพบได้บ่อยในผู้ป่วย IBS และภาวะแบคทีเรียในลำไส้เล็กไม่สมดุล (Small Intestinal Bacterial Overgrowth; SIBO)
ความสำคัญของอาหาร Low FODMAP และการดูดซึมสารอาหารสู่ร่างกาย
สมาคมประสาททางเดินอาหารและการเคลื่อนไหว (ไทย) ได้แนะนำแนวทางเวชปฏิบัติการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคลำไส้แปรปรวนในประเทศไทย พ.ศ. 2565 โดยกำหนดให้การรับประทานอาหาร Low FODMAP อยู่ภายใต้คำแนะนำจากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญ ซึ่งการรับประทานอาหารดังกล่าวสามารถแบ่งออกได้เป็น 3 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 การรับประทานอาหาร Low FODMAP diet อย่างเคร่งครัด เป็นเวลา 2-6 สัปดาห์ ระยะที่ 2 ระยะที่เริ่มนำอาหารที่มี FODMAP กลับมารับประทาน (FODMAP reintroduction) ซึ่งจะเป็นระยะที่ศึกษาและคัดเลือกชนิดอาหารที่ไม่ทำให้เกิดหรือไม่มีความสัมพันธ์กับโรค IBS หรือ SIBO เพื่อให้มั่นใจว่าสามารถรับประทานอาหารนั้นต่อไปได้ และระยะที่ 3 ระยะที่มีการเลือกรับประทานอาหารที่มี FODMAP เฉพาะเจาะจงกับแต่ละบุคคล (FODMAP personalization)
อย่างไรก็ดีแม้ว่าการลดการรับประทานอาหาร FODMAP หรือการรับประทานอาหารกลุ่ม Low FODMAP จะช่วยลดความเสี่ยงและบรรเทาอาการปัญหาเกี่ยวกับลำไส้แปรปรวนได้ แต่การรับประทานอาหาร Low FODMAP ก็เป็นการจำกัดชนิดอาหารหรือจำเป็นต้องงดอาหารบางชนิดเพื่อลดการเติมสารอาหารให้แบคทีเรียซึ่งจะทำให้เกิดการหมักและเกิดแก๊สในระบบทางเดินอาหาร ดังนั้นการบริโภคอาหาร Low FODMAP เป็นระยะเวลานานและต่อเนื่องก็อาจทำให้ร่างกายได้รับสารอาหารที่ไม่เพียงพอ โดยเฉพาะสารอาหารกลุ่มโปรตีน ใยอาหาร รวมถึงวิตามินและแร่ธาตุ เช่น แคลเซียม เหล็ก และวิตามินบี 12 ซึ่งอาจส่งผลต่อการทำงานของร่างกายโดยเฉพาะระบบภูมิคุ้มกันได้ อีกทั้งผู้ป่วยที่มีปัญหาเกี่ยวกับระบบทางเดินอาหารก็มักจะเกิดการเสียสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้จึงทำให้เสี่ยงต่อการขาดสารอาหาร (Micronutrients) บางชนิดที่จุลินทรีย์เป็นตัวสร้างให้กับร่างกาย เช่น ไบโอติน (Biotin) วิตามินเค 2 วิตามินบี 12 ธาตุเหล็ก และแคลเซียม เป็นต้น ผู้บริโภคที่มีภาวะลำไส้แปรปรวน และมีแบคทีเรียในลำไส้เล็กที่ไม่สมดุลจึงจำเป็นจะต้องเลือกรับประทานอาหาร Low FODMAP ให้มีความหลากหลายและเหมาะสม ภายใต้คำปรึกษาจากแพทย์และนักโภชนาการ เพื่อให้สามารถรับรองได้ว่าอาหารนั้นจะมีความสมดุลและประกอบด้วยสารอาหารที่จำเป็นทั้งหมด
By: Waraporn Sorndech, Ph.D.
Expert Center of Innovative Health Food
Thailand Institute of Scientific and Technological Research
waraporn_s@tistr.or.th
Currently, interest in Irritable Bowel Syndrome (IBS) is increasing, as evidenced by the growing number of research studies and academic articles. Currently, non-pharmacological management options for IBS, such as dietary changes and psychological therapies, are receiving more attention. One promising approach is the reduction of the intake of poorly absorbed and fermentable carbohydrates in the diet, known as FODMAP, which stand for Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides, and Polyols. This method has gained significant interest in alleviating chronic symptoms commonly seen in patients with IBS and small intestinal bacterial overgrowth (SIBO).
Importance of Low FODMAP Foods and Nutrient Absorption
The Thai Neurogastroenterology and Motility Society has provided clinical practice guidelines for the management of IBS in Thailand (Thailand IBS Guideline, 2022). These guidelines recommend that the Low FODMAP diet be followed under the guidance of a physician or specialist. The diet is typically divided into three phases: Phase 1 involves strict adherence to the Low FODMAP diet for 2-6 weeks; Phase 2 entails reintroducing FODMAP to identify and select foods that do not trigger IBS or SIBO symptoms, ensuring these foods can be safely included in the diet; and Phase 3 focuses on personalizing the FODMAP intake to suit individual needs.
However, while reducing FODMAP intake or following a Low FODMAP diet can help mitigate the symptoms and risks associated with IBS, it is important to recognize that this diet restricts certain types of food or necessitates the avoidance of some foods to minimize the nutrients available to bacteria, which could otherwise lead to fermentation and gas production in the gastrointestinal tract. Therefore, a prolonged and continuous adherence to the Low FODMAP diet may result in inadequate nutrient intake, particularly of proteins, dietary fiber, as well as vitamins and minerals such as calcium, iron, and vitamin B12 that can potentially impact bodily functions, especially immune system performance. Additionally, individuals with gastrointestinal issues often experience an imbalance in gut microbiota, which increases the risk of deficiencies in micronutrients produced by these microorganisms, such as biotin, vitamin K2, vitamin B12, iron, and calcium. Consequently, consumers with IBS and SIBO must ensure their Low FODMAP diet is varied and nutritionally adequate, guided by healthcare professionals and nutritionists. This approach will help ensure that the diet remains balanced and provides all necessary nutrients.