โภชนบำบัด: วิทยาการแห่งการดูแลสุขภาพด้วยอาหาร
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเพื่อโภชนบำบัด: ตัวช่วยหรือการซ้ำเติม?
ประเด็นเรื่องผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเป็นที่ถกเถียงกันอย่างกว้างขวางในวงการสุขภาพ บางคนมองว่าเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อเติมเต็มสารอาหารที่ขาดไป ในขณะที่บางคนมองว่าเป็นการสิ้นเปลืองและอาจก่อให้เกิดอันตรายต่อร่างกายได้ ดังนั้น การทำความเข้าใจบทบาทของผลิตภัณฑ์เสริมอาหารในบริบทของ
โภชนบำบัดจึงเป็นสิ่งสำคัญ
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร “ช่วย” เมื่อใด?
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมีประโยชน์และจำเป็นในบางสถานการณ์ แต่ไม่ใช่สำหรับทุกคน ยกตัวอย่างเช่น ในกรณีที่บุคคลได้รับการวินิจฉัยว่ามีภาวะขาดสารอาหาร เช่น ผู้ที่มีภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก ซึ่งแพทย์หรือนักโภชนาการอาจแนะนำให้เสริมธาตุเหล็ก นอกจากนี้ ข้อจำกัดในการบริโภคอาหารก็เป็นปัจจัยสำคัญ เช่น ผู้ที่รับประทานมังสวิรัติหรือวีแกนอย่างเคร่งครัดอาจมีความเสี่ยงต่อการขาดวิตามินบี 12 แคลเซียม ธาตุเหล็ก สังกะสี และกรดไขมันโอเมกา 3 ซึ่งสารอาหารเหล่านี้ส่วนใหญ่มักพบในผลิตภัณฑ์จากสัตว์ หรือในกรณีของผู้ที่แพ้อาหารบางชนิด เช่น แพ้นม อาจจำเป็นต้องเสริมแคลเซียมและวิตามินดี รวมถึงผู้ป่วยที่มีภาวะดูดซึมสารอาหารผิดปกติ เช่น ผู้ป่วยโรค Celiac หรือผู้ที่ได้รับการผ่าตัดลำไส้บางส่วน ซึ่งอาจต้องการสารอาหารเสริม ขณะเดียวกันความต้องการสารอาหารที่เพิ่มขึ้นในบางช่วงก็เป็นเหตุผลหนึ่งที่ต้องพิจารณา เช่น หญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตรที่ต้องการโฟลิก แคลเซียม ธาตุเหล็ก และวิตามินดีเพิ่มขึ้น นักกีฬาที่มีการฝึกซ้อมหนักอาจต้องการโปรตีน วิตามิน และแร่ธาตุบางชนิดเพิ่มขึ้น ตลอดจนผู้ป่วยที่พักฟื้นจากการเจ็บป่วยหรือการผ่าตัด ซึ่งอาจต้องการโปรตีนและพลังงานที่เพิ่มขึ้นเพื่อช่วยในการฟื้นตัว
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร “ซ้ำเติม” เมื่อใด?
การบริโภคผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ไม่เหมาะสม อาจก่อให้เกิดผลเสียมากกว่าผลดี โดยหนึ่งในความเสี่ยงคือ การได้รับสารอาหารเกินปริมาณที่จำเป็น โดยเฉพาะวิตามินที่ละลายในไขมัน เช่น วิตามิน เอ ดี อี และเค ซึ่งหากได้รับในปริมาณที่มากจนเกินไปจะเกิดการสะสมในร่างกายและอาจเป็นพิษได้ ยกตัวอย่างเช่น การได้รับวิตามินเอมากเกินไปอาจทำให้เกิดปัญหาเกี่ยวกับตับและกระดูก อีกประการหนึ่งคือ ปฏิกิริยาระหว่างผลิตภัณฑ์เสริมอาหารกับยา (Drug-supplement interactions) เนื่องจากผลิตภัณฑ์เสริมอาหารบางชนิดสามารถทำปฏิกิริยากับยาที่ใช้อยู่ ทำให้ยาออกฤทธิ์ลดลงหรือเพิ่มขึ้นจนเป็นอันตรายได้ ตัวอย่างที่พบบ่อยคือ วิตามินเค อาจลดประสิทธิภาพของยาต้านการแข็งตัวของเลือด (Warfarin) หรือสมุนไพร St. John’s Wort อาจลดประสิทธิภาพของยาคุมกำเนิดหรือยาต้านซึมเศร้าได้ นอกจากนี้ อาจมีความเสี่ยงเรื่องการปนเปื้อน โดยผลิตภัณฑ์เสริมอาหารบางชนิดที่ไม่ได้มาตรฐานอาจมีการปนเปื้อนสารอันตราย โลหะหนัก หรือสารสังเคราะห์ที่ไม่ได้ระบุบนฉลาก ยิ่งไปกว่านั้น ยังมีการโฆษณาเกินจริงและความคาดหวังให้เกิดการบรรเทาหรือรักษาโรคที่ไม่สมเหตุสมผล ซึ่งอาจทำให้ผู้บริโภคเสียโอกาสในการเข้ารับการรักษาด้วยวิธีการที่เหมาะสมภายใต้การดูแลของแพทย์และเสียค่าใช้จ่ายโดยไม่จำเป็น สำหรับบางผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร โดยเฉพาะกลุ่มสมุนไพรหรือสารสกัดใหม่ๆ ที่ยังมีข้อมูลงานวิจัยเกี่ยวกับความปลอดภัยและประสิทธิภาพในระยะยาวไม่เพียงพอ อาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพที่คาดไม่ถึงได้
By: Onthira Jaino
Research and Development
Food Innovation and Packaging Center (FIN)
Chiang Mai University
Pinpanit Boonchuay, Ph.D.
Research and Development
Food Innovation and Packaging Center (FIN)
Chiang Mai University
Asst.Prof. Shitapan Bai-Ngew, Ph.D.
Director
Food Innovation and Packaging Center (FIN)
Chiang Mai University
Agro-Industry Academic Council Association (AIAC)
fininfo.fin@gmail.com
Dietary Supplements in Medical Nutrition Therapy: Help or Harm?
Dietary supplements remain a debated topic. While some consider them essential for filling nutritional gaps, others view them as unnecessary or potentially harmful. Therefore, understanding their role within Medical Nutrition Therapy (MNT) is important.
When Do Dietary Supplements “Help”?
Dietary supplements can be beneficial and necessary in certain situations, though they are not necessary for everyone. For instance, individuals diagnosed with nutrient deficiencies—such as iron-deficiency anemia—may be advised by a physician or dietitian to take iron supplements. Dietary restrictions also play a significant role. Strict vegetarians or vegans are at risk of deficiencies in vitamin B12, calcium, iron, zinc, and omega-3 fatty acids, as these nutrients are mainly found in animal products. Likewise, individuals with specific food allergies, such as lactose intolerance, may need calcium and vitamin D supplements. Patients with malabsorption conditions, like celiac disease, or those who have undergone partial bowel resection, may also require supplemental nutrients. Additionally, certain life stages increase nutrient requirements, making supplementation important. Pregnant and breastfeeding women often need extra folate, calcium, iron, and vitamin D. Athletes engaged in intensive training may require higher levels of protein, vitamins, and specific minerals. Patients recovering from illness or surgery may also need increased protein and energy to support healing and recovery.
When Do Dietary Supplements “Harm”?
Improper use of dietary supplements can cause more harm than good. One major risk is excessive intake of nutrients, especially fat-soluble vitamins such as A, D, E, and K. Because these vitamins accumulate in the body, toxicity can occur if consumed in excess. For example, excessive vitamin A intake may lead to liver and bone problems. Another concern is drug–supplement interactions. Some supplements can interfere with medications by either reducing or increasing their effects to dangerous levels. For instance, vitamin K may decrease the effectiveness of anticoagulants such as warfarin, while the herb St. John’s Wort can reduce the efficacy of contraceptives or antidepressants. There are also contamination risks; some unregulated supplements may contain hazardous substances, heavy metals, or undeclared synthetic compounds. Furthermore, misleading advertisements and unrealistic health claims may lead consumers to rely on supplements instead of appropriate medical treatment, resulting in unnecessary expenses and delayed care. Finally, certain herbal products or newly introduced extracts lack sufficient long-term research on their safety and efficacy, which may cause unforeseen negative health effects.