การผลิตและการทดสอบสารสำคัญเชิงหน้าที่
By: Wiriyaporn Sumsakul, Ph.D.
Researcher
Expert Centre of Innovative Herbal Products (InnoHerb)
Thailand Institute of Scientific and Technological Research (TISTR)
wiriyaporn@tistr.or.th
สารสำคัญเชิงหน้าที่ (Functional ingredients) คือ ส่วนผสมหรือสารประกอบในอาหารที่มีผลต่อสุขภาพนอกเหนือจากคุณค่าทางโภชนาการขั้นพื้นฐาน โดยจะทำหน้าที่พิเศษมากกว่าการทำให้ร่างกายเจริญเติบโตและอิ่มท้องเท่านั้น แต่ยังมีผลต่อการทำงานอย่างเฉพาะเจาะจงต่อระบบใดระบบหนึ่งของร่างกาย เช่น มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ เพิ่มภูมิคุ้มกัน ฟื้นฟูสภาพร่างกาย ลดไขมันในเลือด ต้านเชื้อแบคทีเรีย ต้านมะเร็ง เป็นต้น ตัวอย่างสารสำคัญเชิงหน้าที่ ได้แก่ วิตามินเอ วิตามินซี วิตามินอี ไลโคปีน โอเมก้า 3 หรือโพลีฟีนอล เป็นต้น
โดยทั่วไปแล้วสารสำคัญเชิงหน้าที่นิยมนำไปใช้ ทั้งในอุตสาหกรรมอาหารและผลิตภัณฑ์ดูแลร่างกาย (Personal care) หากนำสารสำคัญเชิงหน้าที่ไปเสริมในผลิตภัณฑ์อาหาร จะเรียกอาหารนั้นว่า อาหารฟังก์ชัน (Functional food) โดยอาหารฟังก์ชัน คือ อาหารที่ยังคงสภาพเป็นอาหาร ไม่ได้อยู่ในรูปแบบแคปซูลหรือเป็นผงเหมือนยาและไม่มีข้อจำกัดในการบริโภค ซึ่งถือเป็นอาหารที่ให้มากกว่าคุณค่าทางโภชนาการโดยมีสารอื่นที่เสริมหรือเพิ่มเติมเข้าไปเพื่อประโยชน์ต่อสุขภาพ ที่สามารถช่วยป้องกันโรคและลดความเสี่ยงในการเกิดโรคได้ เช่น อาหารที่เพิ่มวิตามิน โปรตีน คอลลาเจน หรือลดสารอาหารบางอย่างที่มีประโยชน์น้อยหรือไม่มีประโยชน์ลง เช่น น้ำตาล ไขมัน หรือโซเดียม เป็นต้น แต่หากนำสารสำคัญเชิงหน้าที่ไปผ่านการสกัดให้อยู่ในรูปเข้มข้น และนำไปพัฒนาให้เป็นรูปแบบเม็ด (Tablet) หรือแคปซูล (Capsule) หรือผง (Powder) ซึ่งมีรูปแบบคล้ายยา เพื่อจุดประสงค์หลักในการป้องกันการเกิดโรค ส่งเสริมสุขภาพหรือชะลอความชรา จะเรียกว่าผลิตภัณฑ์นั้นว่านิวทราซูติคอล (Nutraceutical) ซึ่งเป็นคำที่เกิดจากการผสมระหว่างคำว่า “Nutrients” ซึ่งหมายถึง สารอาหารและ “Pharmaceuticals” ซึ่งหมายถึง ยา
Functional ingredients are food ingredients or compounds that, in addition to their basic nutritional value, have a positive health effect. Apart from aiding in body growth and satisfying hunger, it also influences the function of a specific body system, such as having antioxidant properties, improving immunity, stimulating recovery, lowering lipid levels, preventing bacterial spread, preventing cancer, and so on. Some examples of functional ingredients include vitamin A, vitamin C, vitamin E, lycopene, omega-3 fatty acids, and polyphenols.
Functional ingredients are commonly found in both food and personal care products. When used in food manufacturing, the output is referred to as “functional food.” It is, in essence, a regular food rather than a capsule, pill, or powder, and its consumption is not restricted. Functional food is also defined as food that provides more than just nutritional value. It also contains additional ingredients, such as extra vitamins, proteins, and collagen, for added health benefits like disease prevention or illness risk reduction, or sometimes low-nutrient ingredients like sugar, fat, and sodium may be removed. Functional ingredients that have been extracted and presented in tablet, capsule, or powder form and used primarily for disease prevention, health promotion, or slowing down the aging process, on the other hand, are classified as “nutraceuticals.” This derives from the combination of two words, “nutrients” and “pharmaceuticals.”