ปลดล็อกมูลค่าผลพลอยได้ปศุสัตว์สู่ส่วนผสมมูลค่าสูงในอาหารสัตว์เลี้ยง
ความต้องการบริโภคเนื้อสัตว์ของประชากรโลกที่เพิ่มขึ้น ส่งผลให้เกิดผลพลอยได้และเศษเหลือทิ้ง (By-products & Co-products) จากกระบวนการชำแหละในปริมาณมหาศาล ทั้งอวัยวะภายใน โครงกระดูก เลือด หนัง ไขมัน และขนสัตว์ ซึ่งส่วนใหญ่มักถูกลดระดับมูลค่าเป็นผลิตภัณฑ์ราคาต่ำหรือทิ้งทำลาย การอัปไซเคิลวัตถุดิบเหล่านี้สู่อาหารสัตว์เลี้ยงจึงเป็นแนวทางสำคัญของเศรษฐกิจหมุนเวียน ช่วยลดขยะโปรตีนและเพิ่มมูลค่าให้กับห่วงโซ่อุปทาน อีกทั้งยังมีศักยภาพในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและเพิ่มมูลค่ารวมจากปศุสัตว์
ขณะเดียวกัน การเติบโตของตลาดอาหารสัตว์เลี้ยงผลักดันให้อุตสาหกรรมมองหาส่วนผสมที่ตอบโจทย์ทั้งด้านโภชนาการ ความน่ากิน (Palatability) และความยั่งยืน การนำเศษเนื้อสัตว์และเครื่องในมาแปรรูปเป็นสารเพิ่มความน่ากิน (Palatants) ทั้งในรูปแบบน้ำและผง จึงเป็นตัวอย่างของการเพิ่มมูลค่าวัตถุดิบตามหลักเศรษฐกิจหมุนเวียน
ในมิติด้านเทคโนโลยี การย่อยสลายด้วยเอนไซม์ (Enzymatic Hydrolysis) มีบทบาทสำคัญในการย่อยสายโปรตีนจากโครงกระดูก ข้อต่อ และผลพลอยได้จากสัตว์ปีกให้กลายเป็นโมเลกุลเปปไทด์ขนาดเล็ก ขณะที่การแช่เยือกแข็งและการอบแห้งความร้อนต่ำสามารถเปลี่ยนเครื่องใน เช่น ตับและปอด ให้เป็นขนมสัตว์เลี้ยงเกรดพรีเมียม นอกจากนี้ การย่อยตัวเอง (Autolysis) และการหมักยังสามารถนำมาใช้เพื่อเพิ่มกลิ่นรสและลดต้นทุนการแปรรูป
การสร้างกลิ่นหอมดึงดูดใจสัตว์เลี้ยงยังอาศัยปฏิกิริยาเมลลาร์ด (Maillard Reaction) ซึ่งก่อให้เกิดสารระเหยที่ให้กลิ่นเนื้อสัตว์ปรุงสุก โดยความต้องการด้านกลิ่นรสของสุนัขและแมวมีความแตกต่างกัน จึงจำเป็นต้องพัฒนาสารแต่งกลิ่นรสให้เหมาะสมกับการรับรู้ของสัตว์แต่ละชนิด
สำหรับอาหารเม็ด กระบวนการอัดรีดที่ใช้ความร้อนและความดันสูงอาจทำให้สารกลิ่นรสสูญเสียไปได้ง่าย จึงมีการนำระบบเคลือบหลังการอัดรีด การเคลือบหลายชั้น และไมโครเอนแคปซูเลชันมาใช้ เพื่อช่วยเพิ่มการคงอยู่ ความคงตัว และการนำส่งสารแต่งกลิ่นรส
อย่างไรก็ตาม การนำผลพลอยได้ทางปศุสัตว์มาใช้ประโยชน์จำเป็นต้องอยู่ภายใต้มาตรฐานด้านความปลอดภัยและการควบคุมคุณภาพอย่างเข้มงวด ทั้งการจำแนกประเภทวัตถุดิบ การประเมินการเสื่อมเสียของโปรตีน และข้อกำหนดทางกฎหมาย การอัปไซเคิลจึงเป็นแนวทางที่ผสานเทคโนโลยีชีวภาพ เคมีปฏิกิริยา และระบบการนำส่ง เพื่อเปลี่ยนวัสดุเหลือใช้ให้เป็นส่วนผสมมูลค่าสูง พร้อมตอบโจทย์ความน่ากิน โภชนาการ และเศรษฐกิจหมุนเวียนในอุตสาหกรรมอาหารสัตว์เลี้ยง
By:
Asst.Prof. Thanaporn Bunmee, Ph.D.
Division of Animal Science
School of Agriculture and Natural Resources
University of Phayao
thanaporn.bu@up.ac.th
Kunakorn Katsri, Ph.D.
Major of Food Science and Technology
School of Agriculture and Natural Resources
University of Phayao
kunakorn.ka@up.ac.th
The increasing global demand for meat consumption has resulted in enormous quantities of by-products and co-products from animal slaughtering, including internal organs, bones, blood, hides, fats, and animal hair. Most of these materials are commonly down-cycled into low-value products or disposed of. Upcycling these resources into pet food therefore represents an important approach to advancing the circular economy by reducing protein waste and increasing value across the supply chain. It also has the potential to reduce greenhouse gas emissions and increase the overall value derived from livestock.
At the same time, the growth of the pet food market is driving the industry to seek ingredients that address nutritional quality, palatability, and sustainability simultaneously. Processing meat trimmings and animal organs into palatants, in both liquid and powder forms, is an example of value creation in line with circular economy principles.
From a technological perspective, enzymatic hydrolysis plays an important role in breaking down protein chains derived from bones, joints, and poultry by-products into smaller peptide molecules. Meanwhile, freezing and low-temperature drying technologies can transform organ meats, such as liver and lungs, into premium-grade pet treats. Autolysis and fermentation can also be applied to enhance flavor while reducing processing costs.
The development of appealing aromas for companion animals relies heavily on the Maillard reaction, which generates volatile compounds that contribute to the aroma of cooked meat. Because dogs and cats have different sensory preferences, flavoring compounds need to be developed according to the specific sensory perception of each species.
For extruded pet food, the high temperatures and pressures involved in processing can cause volatile flavor and aroma compounds to evaporate or degrade. Manufacturers have therefore adopted post-extrusion coating systems, multilayer coating, and microencapsulation to improve the retention, stability, and delivery of flavoring compounds.
However, the utilization of livestock by-products must comply with stringent food safety, quality control, and regulatory standards, including raw material classification, protein deterioration assessment, and applicable legal requirements. Upcycling therefore integrates biotechnology, reaction chemistry, and advanced delivery systems to transform underutilized materials into high-value ingredients while addressing palatability, nutritional value, and circular economy principles in the pet food industry.