‘เปลี่ยนโลก’ อุตสาหกรรมโปรตีนทางเลือกไทยด้วยพลังเทคโนโลยี
ในศตวรรษที่ 21 ระบบอาหารโลกกำลังเผชิญแรงกดดันจากสังคมผู้สูงอายุ อัตราการเกิดที่ลดลง ความต้องการโปรตีนที่เพิ่มขึ้นในเขตเมือง ความผันผวนของสภาพภูมิอากาศ และความไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์ โดยเฉพาะประเทศที่พึ่งพาการนำเข้าวัตถุดิบ สิ่งเหล่านี้สะท้อนความเปราะบางของระบบอาหาร และผลักดันให้ “โปรตีนทางเลือก” กลายเป็นหนึ่งในคำตอบเชิงกลยุทธ์
โปรตีนทางเลือกครอบคลุมโปรตีนจากพืช แมลง สาหร่าย และการหมักจุลินทรีย์ ซึ่งสามารถผลิตภายใต้ระบบควบคุม ใช้ทรัพยากรที่ดิน น้ำ และพลังงานน้อยลง และลดผลกระทบสิ่งแวดล้อม เทคโนโลยีสำคัญที่ขับเคลื่อนอุตสาหกรรม ได้แก่ เทคโนโลยีชีวภาพ การหมัก (biomass และ precision fermentation) การห่อหุ้ม (encapsulation) เพื่อลดกลิ่นไม่พึงประสงค์และปรับปรุงเนื้อสัมผัส และการอัดรีด (extrusion) เพื่อสร้างโครงสร้างเส้นใยคล้ายเนื้อสัตว์ ทั้งแบบ LME และ HME
แม้งานวิจัยไทยมีความเข้มแข็งในระดับห้องปฏิบัติการ แต่ยังมีข้อจำกัดด้านการขยายสเกลสู่ระดับอุตสาหกรรม โดยเฉพาะโครงสร้างพื้นฐาน เช่น ไบโอรีแอคเตอร์ขนาดใหญ่และสายการผลิต HME ดังนั้น การพัฒนาอุตสาหกรรมจำเป็นต้องบูรณาการงานวิจัย โครงสร้างพื้นฐาน และความร่วมมือกับภาคเอกชน
ประเทศไทยมีจุดแข็งสำคัญ ได้แก่ ความหลากหลายทางชีวภาพ วัตถุดิบโปรตีนที่หลากหลาย โครงสร้างอุตสาหกรรมอาหารที่แข็งแกร่ง และการสอดคล้องกับโมเดล BCG (Bio-Circular-Green Economy) หากสามารถยกระดับการผลิตเชิงอุตสาหกรรม ควบคู่กับการพัฒนารสชาติและเนื้อสัมผัสให้ใกล้เคียงเนื้อสัตว์จริง พร้อมสร้างการยอมรับของผู้บริโภค ไทยมีศักยภาพก้าวสู่ฐานการผลิตโปรตีนทางเลือกของเอเชียในอนาคต
Natnirin Booranasakawee, Ph.D.
Senior Research Officer
The Expert Centre of Innovative Health Food (InnoFood)
Thailand Institute of Scientific and Technological Research (TISTR)
krittalak@tistr.or.th
In the 21st century, global food systems face mounting pressures from population ageing, declining birth rates, rising urban demand for protein, climate volatility, and geopolitical instability—especially in import-dependent countries. These challenges highlight the vulnerability of current food systems and elevate alternative proteins as a strategic solution.
Alternative proteins include plant-, insect-, algae-, and fermentation-derived sources that can be produced in controlled systems with lower land, water, and energy use. Key enabling technologies include biotechnology, biomass and precision fermentation, encapsulation to improve flavor stability and mouthfeel, and extrusion (LME and HME) to create fibrous meat-like textures.
Thailand demonstrates strong laboratory-scale research capacity but faces limitations in industrial-scale infrastructure, particularly large bioreactors and high-moisture extrusion systems. Advancing the industry requires integrated R&D, infrastructure investment, and close collaboration between academia and industry.
Thailand’s strengths—rich biodiversity, diverse protein feedstocks, a well-established food processing sector, and alignment with the Bio-Circular-Green (BCG) Economy model—position it well for regional leadership. With improvements in industrial scalability and consumer-oriented product development, Thailand has the potential to become a key alternative protein production hub in Asia.